Schalk Toom

De Koninklijke Apeldoornsche Drukkerij drukt duizenden persoonsbewijzen en bijbehorende zegels. Duizenden oude stamkaarten, 100.000 hoekjes van oude stamkaarten waarmee je legaal nieuwe stamkaarten kan aanvragen. Tienduizenden nieuwe stamkaarten, legitimatiebewijzen op linnen voor politie, en vals briefpapier van Seyss-Inquart, Rauter en Christiansen. En 250.000 inlegvellen in de vijf kleuren. Opdrachten van de LO lopen via Hempenius die eigenaar is van de fijnstrijkerij en stomerij Hebo aan de Asselschestraat 74. Later wordt dit adres een van de commandoposten.

Maar de drukkerij drukt ook verzetskranten als Trouw en De Nieuwe Wijnzak. O.a. Joop Abbink verspreidt de Trouw en zo leren ze elkaar kennen. Soms wordt een krant bij De Apeldoornsche Drukkerij gezet en bij de drukkerij van Dirk Beumer aan de Sophialaan gedrukt. Dat het gevaarlijk werk is staat buiten kijf. Het drukken duurt vaak dagen en is ook niet snel op te ruimen. Eind zomer 1944 wordt Beumer door de SD opgepakt en op 4 september 1944 geëxecuteerd in Vught. Gerrit Welle, een andere illegale drukker, krijgt op 30 juni 1944 een bezoek van de SD. Hij wordt tijdens zijn vlucht ter hoogte van de Zwolseweg doodgeschoten.

Veel van het papier wordt geleverd door de fa. Van Gelder en Zonen. Feitelijk maakt Dr Kool levering van al het papier en karton mogelijk. Soms wordt het papier ook op de fabriek van Van Gelder gesneden. Schalk Toom is de spil in dit alles. De KP-Apeldoorn biedt vaak hulp. Met als voordeel dat ze daarmee zelf ook over allerlei valse papieren kunnen beschikken.

In de zomer van 1944 stopt Toom met zijn activiteiten voor de drukkerij. Het wordt te gevaarlijk. Zijn contact Bernard Badrian bij de PBC is verraden en doodgeschoten. Daarmee krijgt hij tijd om meer verzetswerk voor de KP-Apeldoorn te doen. Ergens in september maakt hij deel uit van de Staf. Hun commandopost bevindt zich op de Sprengenweg 14 (ouderlijk huis van Cor van den Dool) . Als door verraad leden van de “Vrije Groep Narda” worden opgepakt en geëxecuteerd en er gelijk een grote razzia in Apeldoorn op volgt vlucht de staf de Wieselse Bossen in.

Ze nemen hun intrek in een tweetal vakantiehuisjes -“Onze Pondok” en “Bie de Zandhegge”- in het bos. Daar gaan Toom, Joop Abbink, Liepke Scheepstra (schuilnaam Bob) , Cees Stoové (schuilnaam Grote Kees of Ouwe Kees), Sep Postma (schuilnaam Witte Dirk) en Gerrit Meerhof verder met hun verzetsactiviteiten.

Op 10 oktober 1944 kammen de Duitsers met 40.000 soldaten het hele gebied uit. De Staf moet vluchten en Toom en Abbink trekken samen op. Toom verstuikt daarbij zijn enkel. Ze worden uiteindelijk opgepakt, maar zijn al zo ver uit het gebied dat ze niet in verband worden gebracht met de activiteiten van de KP. Hun alibi is niet waterdicht waardoor Abbink gevangen wordt gezet in de Willem III kazerne. Toom wordt gevangen gezet in Doesburg en tewerk gesteld aan de IJssellinie. Daar weet Toom niet veel later te ontsnappen.

Schalk Toom vervoegt zich al snel weer bij de KP-Apeldoorn. Als een van de weinig overgeblevenen gaat hij akkoord om op te gaan in de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS). Zijn rechterhand wordt de Arnhemmer Gijs Numan (schuilnaam Ab). Toom wordt de plaatselijke troepencommandant met als commandopost Asselschestraat 74.

Vanuit deze commandopost bestuurt Toom alle sabotageacties. Het blijkt dat in de laatste dagen voor de bevrijding van Apeldoorn dit adres nog is geschaduwd door de Belgische SD-er Emiel Thonon, bijgenaamd de Rat. Op 17 april 1945 wordt Apeldoorn bevrijd door de Canadese geallieerde strijdkrachten. De commandopost is dan al verplaatst naar de Poort van Kleef aan het Marktplein. Feitelijk is Toom dan heel even de “burgemeester” van Apeldoorn totdat later die dag de oud burgemeester Quarles van Ufford zich meldt. Toom blijft tot 28 mei 1945 hoofd van de plaatselijke BS.

Schalk Toom overleeft de oorlog en overlijdt op 7 juli 1981 in Apeldoorn.