9. SS Bataillon Helle

Vanaf 1 november 1944 wordt SS Wachtbataillon Nordwest oftewel bataljon Helle overgeplaatst van Amersfoort naar Nieuw Milligen om de Duitse posities in dit gebied te handhaven met als opdracht om de Veluwe te zuiveren van de verzetsgroepen en de onderduikers, geallieerde parachutisten en piloten op te sporen.

Bataljon Helle bestaat uit de compagnieën 5, 6 en 7 ingekwartierd rond het Uddelermeer en compagnie 8 onder leiding van Hauptmann Hink gehuisvest in Meerveld. De staf zit ingekwartierd in Hotel “Bos en Heide”. Bataljon Helle staat onder commando van Sturmbahnführer Helle. Zijn adjudant is Untersturmführer Naumann. Het bataljon bestaat uit 600 Hollandse SS vrijwilligers en verblijft tot 17 december 1944 op de Veluwe.

Tot de compagnie 8 van Hauptman Hink behoort o.a. Unterscharführer G.A. van de Wal die lang in Putten heeft gewoond. Hij is NSB-er en wordt lid van de Hollandse SS. Kommandant Helle maakt zich niet druk over wettige bewijzen van schuld. Als hij vindt dat onschuld niet is bewezen dan laat  hij het verder aan Untersturmfüherer Naumann over om de slachtoffers te laten verdwijnen. Naumann geeft daarvoor weer orders aan de Rijksduitser Krause, een Oekraïner, en soms aan de S.S. Unterscharführer Oudheusden, een voormalig kantoorbediende uit Putten. De slachtoffers worden ergens op de hei neergeschoten en begraven in een naamloze kuil.

Bataljon Helle fungeert als “drijvers” voor de Sicherheitsdienst (SD) Einsatzkommando in Apeldoorn. Deze SD eenheid is ongeveer 60 man groot en een mix van Duitsers en Belgen en is begin september 1944 vanuit Antwerpen naar Apeldoorn gekomen.

Als SS Bataillon Helle eenmaal is gestationeerd in Nieuw Millingen en Meerveld duurt het nog geen twee weken of Unterscharführer Van de Wal stuit, via een bizarre klacht, per toeval op informatie dat zou leiden tot een kettingreactie aan arrestaties van kopstukken van het verzet.

Op zaterdag 11 november 1944 wordt tussen Barneveld en Stroe een Duitse trein beschoten door de RAF. In de trein zit een groep Wehrmacht soldaten vergezeld van zogenaamde Blitzmädel. Terwijl de munitiewagons ontploffen vlucht het hele stel uit de trein en verschaft zich onderdak in café De Viersprong op de kruising van de weg van Apeldoorn naar Amersfoort en Uddel naar Garderen. Ze eten en drinken naar hartenlust echter zonder te betalen. En ze amuseren zich met elkaar in het stro. Na een paar dagen is de caféeigenaar het zat en vraagt hulp bij garage Zeegers. Die neemt contact op met het bataljon en dient een klacht in bij Hauptmann Hink. Van de Wal gaat er met een collega op af.

Het hele stel wordt in plukjes in voorbijkomende auto’s gezet en naar Apeldoorn gestuurd. Een van de Blitzmädel is in de haast van de vlucht uit de trein vergeten mee te nemen waar nog een behoorlijke som geld in zat. Zij doet haar beklag bij Van de Wal en ondanks de late melding onderzoekt hij de zaak. Hij rijdt naar het station van Stroe en daar valt hem de zenuwachtig ogende Jan Bakker op. Als hij Bakker aanspreekt antwoordt deze in onvervalst Amsterdams accent dat hij uit Renkum komt. Van de Wal vertrouwt dat niet, zeker niet als Bakker ook geen persoonsbewijs bij zich heeft. Hij arresteert Bakker die gelijk wegvlucht. Na een paar schoten boven zijn hoofd geeft hij zijn vlucht op.

Bakker wordt hardhandig meegenomen en bij het fouilleren vindt Van de Wal een briefje dat begint met “LKP” en is ondertekend met: “jouw vriend van de OD, Toon van Vliet”. Van de Wal brengt Bakker op naar Meerveld, onderweg gaat de hardhandige ondervraging en bedreigingen verder. Bakker slaat door en vertelt dat hij Gerard Oranje heet en zit ondergedoken in Kootwijkerbroek. In de gevonden brief staat dat hij onderdak kan krijgen bij bakker Wind in Stroe. Toon van Vliet werkt bij de “evacuatie” net als Tonny Kamphuis. Oranje vertelt dat Kamphuis ook illegale krantjes heeft.

In Kootwijkerbroek gaan Van de Wal en Hink verder op onderzoek uit naar Kamphuis. Ze vinden en arresteren Kamphuis die op zijn beurt een brief op zak heeft van ene Tonny. Kamphuis geeft aan dat dat een brief is van Ton Ansems. Van de Wal en Hauptmann Hink willen munt slaan uit hun arrestaties en brengen de zaak aan bij het SD Einsatzkommando in Apeldoorn. De SD begrijpt het belang van deze informatie en arrestaties en nemen de zaak over van Bataillon Helle.

In de vroege ochtend van 14 november 1944 rijdt Van de Wal samen met een aantal Hollandse SS-ers weer naar Kootwijkerbroek. Ditmaal om Ton Ansems te arresteren. Ansems zit ondergedoken bij boer Kattenbroek en wordt gearresteerd. In een van zijn handschoenen vinden ze een opgerolde blauw-geel-blauwe armband van de OD. Van de Wal is in euforiestemming, want hij beseft dat hij een belangrijke slag heeft geslagen. Ansems wordt gedwongen om op de fiets mee te gaan naar Meerveld. Onderweg wordt hij door de meegekomen SS-ers getrapt en geslagen. Als zijn fiets kapot gaat moet hij met de handen omhoog voorop rennen naar het station van Stroe. Daar aangekomen houden ze even halt en wordt Ansems in het gezicht geslagen. In Meerveld wordt hij zwaar mishandeld en slaat uiteindelijk door. Hij geeft de namen en adressen prijs die hij nog weet. Onder andere die van de familie Kleekamp, Hans Suijling, Piet van de Veluwe en Ted Kroeze.

Hans Suijling werkt op Radio Kootwijk en bouwt in de kelder van het zendstation twee illegale zenders. Als de zenders worden ontdekt is Suijling al samen met zijn gezin gevlucht en zit ondergedoken op een boerderij van de dames Van Beek en De Jong in Kootwijkerbroek. Suijling wordt gearresteerd en samen met Ansems gevangengezet in de Willem III kazerne.

Op 14 november 1944 wordt Ansems gedwongen om het adres van Berend Dijkman alias verzetsman “Piet van de Veluwe” aan te wijzen. Dijkman zat ondergedoken in een kamer achter de bakkerij van Harm Drost aan de Stationsstraat 40 in Ermelo. De SD besluit om Piet van de Veluwe alias Berend Dijkman te arresteren.

In de nacht van 14 op 15 november 1944 stoppen twee Duitse militaire auto’s bij de muziektent in Ermelo. Uit één ervan stapt de SD-er Verhulsdonk met o.a. Ton Ansems en enkele anderen de Stationsstraat in. Gedwongen wijst Ansems de bakkerij Drost aan. Naast Berend Dijkman (Piet van de Veluwe) worden de gedeserteerde Duitse officier Hauptmann Dr. Helmut Blümcke, Henk Drost, zijn vrouw en Johannes Balk opgepakt. Ook het gehele archief van Dijkman over het verzet valt in handen van de Duitsers. Ze worden allemaal overgebracht naar de Willem III kazerne. Uit het archief van Dijkman beseft de SD dat ze een belangrijke verzetsman hebben opgepakt.

Voor de oorlog is Berend Dijkman politieman in Ermelo, maar komt tijdens de oorlog al snel in verzet. Hij wordt opgepakt en krijgt 21 maanden gevangenisstraf. Als hij vrijkomt mag hij niet meer voor de politie werken en gaat verder in het verzet onder de schuilnaam Piet van de Veluwe. Hij bouwt de verzetsbeweging verder uit op de Veluwe. Onder zijn leiding ontstaan er districten in Kampen, Harderwijk, Voorthuizen. Ede en Apeldoorn. Als de organisatie te groot wordt plaatst hij de districten onder in een oostelijk en westelijk deel. Na zijn arrestatie blijft Dijkman gevangen in Apeldoorn en wordt goed behandeld door de SD. Ze denken dat ze nog veel informatie uit Dijkman kunnen krijgen. Vlak voor de bevrijding gaat Dijkman op transport naar Wierden. Op 29 maart 1945 wordt Berend Dijkman daar door de SD vermoord.

Uit het archief van Dijkman en verhoor van Ansems, die als jong student koeriersdienst doet voor de OD in Ede en daardoor ook bekend is met het hoofdkwartier van de OD aan de Van Hasseltlaan 5, arresteert de SD Paulus Kleekamp en zijn zoons Cornelis en Maarten. Vader en zoon Cornelis Kleekamp overlijden in Sandbostel. Maarten Kleekamp overlijdt in Bergen Belsen. Naast de familie Kleekamp wordt ook Ted Kroeze gearresteerd en gevangen gezet in de Willem III kazerne.